اين روايات با شهرت عملى ، روايى و فتوايى جبران مىشود ؛ برخى نيز اين سه روايت را هم از حيث سند و هم از حيث دلالت غير تام دانسته و اعتبار قاعده مذبور را بىاساس مىدانند . « 1 » نكته آخر پيرامون قاعده مذبور اينكه : براساس متن سه روايت مذبور ، اين قاعده را « قاعده ميسور » ، « قاعده ما لا يدرك . . . . » و « قاعده استطاعت » مىنامند . قاعده‌ى نفى عسر و حرج « 2 » يكى از قواعد مورد استناد فقهاء در ابواب مختلف فقه ، براى نفى برخى تكاليف ، قاعده نفى عسر و حرج است . در اينجا به اختصار مطالب مربوط به اين قاعده را بيان مىكنيم . 1 - معنى عسر و حرج : عسر در لغت ، مقابل يسر است ، يعنى : سختى و تنگناى شديد ، و حرج در لغت ، فشار و زور معنوى ناشى از رنج و تكلّف و تحمّل مشقّت است ؛ « 3 » يا اينكه عسر ، اعم از حرج است ، يعنى : عسر ، هر امر مشكل و سختى است و حرج ، سختى و مشكل شديد است . « 4 » 2 - قاعده‌ى مذبور چه تكاليف و افعالى را نفى مىكند ؟ تكاليف شرعى چهار قسم‌اند : اوّل : اعمال و افعالى كه به حدّ عسر نمىرسند و با رنج و مشقّت همراه نيستند ؛ يعنى : تكاليف ساده و آسان . دوّم : تكاليف سختى كه به

--> ( 1 ) - عوائد الايّام : 62 به بعد . ( 2 ) - الرسائل : 257 ؛ تهذيب الاصول سبزوارى : 2 / 244 ؛ عوائد الايّام : 173 ؛ عناية الاصول : 4 / 183 ؛ القواعد الفقهيّه : 1 / 159 ؛ القواعد : 296 . ( 3 ) - التحقيق : مادّه « حرج » و « عسر » . ( 4 ) - عوائد الايّام : 184 .